Dạy trẻ cách cư xử tử tế bắt đầu từ đâu?

Dần dần, trẻ sẽ có ý thức tự quyết định những việc lớn hơn và không than phiền nếu không hài lòng vì đó là sự lựa chọn của bản thân. Khi hai nhóc nhà bạn đang chơi cùng nhau bỗng nhiên cãi vã, thay vì tức giận và gào lên “Hai đứng dừng ngay!”, bạn có thể giữ bình tĩnh và cho các con cơ hội tự chọn lại cách cư xử bằng câu hỏi “Thay vì cãi nhau, các con nghĩ xem mình có cách giải quyết nào tốt hơn không?”

Luôn động viên trẻ: Tất nhiên trong nhiều tình huống chính tay bạn giải quyết sẽ nhanh hơn chờ con thực hiện. Tuy nhiên, đừng nóng vội, mà hãy để trẻ tự mình làm những việc nhỏ như cột dây giày, bỏ quần áo dơ vào sọt … cho đến những “thử thách” lớn hơn như dọn dẹp bàn ăn, sắp xếp đồ chơi ngăn nắp.

Khiến trẻ “động não”: Đừng đưa trẻ ngay câu trả lời, mà hãy động viên trẻ suy nghĩ bằng cách hỏi ngược lại để trẻ tự động não trước. Ví dụ, khi trẻ hỏi “Mẹ ơi, tại sao con rùa lại chạy chậm hơn con thỏ”, bạn hãy trả lời bằng một câu hỏi “Thế theo con thì tại sao con rùa lại bò chậm như thế?”. Thông qua việc hỏi, bạn giúp trẻ tự tìm cách giải quyết, từ đó cảm thấy tự tin vì mình có thể suy nghĩ cách làm được điều mình muốn.

Rèn luyện tính kiên nhẫn

Không ai thích cảm giác chờ đợi, đặc biệt là trẻ nhỏ. Tiến sĩ tâm lý Michael Osit - tác giả quyển Generation Text: Raising WellAdjusted Kids in the Age of Instant Everything (tạm dịch: Sách nuôi dạy thế hệ mới: Cách nuôi dạy trẻ biết cách thích ứng trong thời đại mọi thứ ngay và luôn) đã chứng minh được điều này. Ông khuyên rằng “Nếu biết cách đối diện với cảm giác khó chịu vì chờ đợi từ thuở nhỏ, trẻ sẽ kiểm soát được hành vi khi lớn lên.” Bạn có thể tham khảo các bước để sau để rèn cho trẻ tính cách này.

• Biết chờ đợi: Đừng đáp ứng ngay điều trẻ muốn. Ví dụ: khi con muốn bạn lấy giúp món đồ chơi trên kệ cao khi bạn đang làm gì việc đó thì hãy nói rõ với con “mẹ đang bận rửa chén, con hãy chờ mẹ làm xong việc này rồi mẹ sẽ lấy xuống cho con nhé!”. Lúc này, trẻ sẽ khó chịu nhưng sẽ ý thức được mình cần chờ mẹ xong việc để có được món đồ chơi và học cách kiên nhẫn từ nhỏ.
• Nói trẻ biết bạn hiểu cảm giác của bé: Trẻ còn nhỏ chỉ có thể khóc để thể hiện cảm xúc khó chịu của mình. Bạn có thể nói thay cảm xúc của trẻ và đưa lời khen khi trẻ có biểu hiện kiên nhẫn. Ví dụ, bạn có thể nói “Mẹ biết đứng chờ mẹ sẽ rất khó chịu, nhưng con đã làm được điều đó. Con mẹ giỏi quá, biết kiên nhẫn hơn rồi này.”
• Cho trẻ tham gia các hoạt động cần sự kiên nhẫn: Thường xuyên chơi những trò chơi không cho thấy ngay thành quả sẽ giúp trẻ biết kiên nhẫn hơn, như xếp gỗ, giải ô chữ, trồng cây và chờ cây ra hoa.

Học cách đồng cảm

Tiến sĩ tâm lý Steven E. Curtis (tác giả quyển Understanding your child’s puzzling behavior – Tạm dịch: Hiểu hành vi khó hiểu của con bạn) cho biết “Khi hiểu mỗi người đều có cảm xúc riêng trong từng tình huống, trẻ sẽ biết cách cư xử để không làm phiền hoặc tổn thương người khác.”

• Cổ vũ khi trẻ biết quan tâm đến người khác: Khi thấy trẻ dành sự quan tâm đến một điều gì đó, hãy giúp trẻ cảm thấy ý nghĩa của điều mình đang làm. Ví dụ, cô công chúa nhỏ nhà bạn đang dùng chăn cuộn quanh người búp bê, bạn có thể khiến trẻ cảm thấy mình đang làm điều tử tế bằng lời khen “Em búp bê sẽ cảm thấy thật ấm áp khi được con quan tâm như thế!”
• Đặt câu hỏi thay vì nói nhiều đạo lý: Bạn không thể giải thích để trẻ hiểu cảm giác của người khác, cũng như trẻ không thể hiểu hết triết lý sống của người lớn. Thay vì cố giải thích bằng ngôn ngữ phức tạp, Tiến sĩ Curtis khuyến khích bạn đặt câu hỏi giúp trẻ nhận biết được cảm xúc, chẳng hạn “Nếu em trai cũng không cho con chơi chung đồ chơi như cách con đang làm thì con sẽ cảm thấy thế nào?”
• Giúp trẻ “đọc” ngôn ngữ hình thể: Nhận biết và hiểu ý nghĩa của các hành động và biểu hiện gương mặt là một trong những cách cơ bản để trẻ nhận biết và làm theo. Ví dụ: “Con thấy không, chị họ rất thích chơi với con. Hãy nhìn cách chị cười rất tươi tặng bánh cho con đấy.” Ban đầu, trẻ có thể không hiểu hết các biểu hiện cảm xúc và cần bạn diễn giải khá nhiều. Dần dần trẻ sẽ hiểu rõ hơn và ý thức được hành vi của chính trẻ sẽ lặp lại những biểu cảm tích cực đó.

Cuối cùng, việc dạy trẻ cư xử tử tế không phải là chuyện có thể thực hiện sau một đêm. Bố mẹ cần cho trẻ thời gian và thường xuyên quan sát trẻ để điều chỉnh cách cư xử của con mình. Hy vọng những “chiêu” nói trên sẽ giúp luôn bạn tự hào về cách hành xử chừng mực, tử tế của “con nhà mình”!

>>> Xem thêm:

• 10 bí quyết trò chuyện cùng trẻ mà cha mẹ không nên bỏ qua
• 6 bí quyết dạy con ngoan của các nhà tâm lý học từ Đại học Harvard