Khám phá 5 phương pháp giáo dục đi ngược truyền thống

Soạn bài trước, nghe giảng, ghi chép, làm bài tập về nhà, đi học bồi dưỡng… mô hình học tập quen thuộc tại Việt Nam thường nhận được nhiều sự “than phiền” về áp lực và khối lượng bài vở từ cả học sinh lẫn phụ huynh.

Câu hỏi đặt ra là có nhất thiết phải dạy và học như thế mới hiệu quả hay không? Liệu có tồn tại những phương pháp giáo dục khác thoải mái hơn nhưng vẫn giúp trẻ phát triển toàn diện? 

Hãy cùng Prudential tìm hiểu những cách giáo dục “đi ngược truyền thống” trên thế giới đã được thực nghiệm thành công và áp dụng rộng rãi cho đến ngày nay. Hy vọng bạn sẽ có thêm những gợi ý để giúp con mình cân bằng áp lực từ phương pháp học tập truyền thống.

MONTESSORI – Lớp học của sự tự do

Bác sĩ Maria Montessori, vị nữ bác sĩ đầu tiên của nước Ý, đã phát triển mô hình giáo dục mang tên mình vào năm 1907.
Montessori phủ nhận quan điểm xem trẻ con như tờ giấy trắng và cho rằng phương pháp dạy học truyền thống đang giới hạn sự phát triển của trẻ bởi những giáo trình rập khuôn và phụ thuộc hoàn toàn vào giáo viên. Thay vào đó, bà tin rằng mỗi đứa trẻ được sinh ra đều có bản năng tiếp thu riêng và có khả năng tự định hướng học tập cho mình. Từ đó, bà đã tạo ra một môi trường học tập tự do, nơi mỗi học sinh được quyền tự chọn thời khóa biểu và phương pháp tự học cho riêng mình, trong khi giáo viên chỉ đóng vai trò quan sát. 

Tương tác trực quan được xem là yếu tố cốt lõi trong lớp học kiểu Montessori, khuyến khích trẻ cầm nắm và cảm nhận những “món đồ chơi học tập” như Xếp tháp, Xếp cầu thang, đồ chơi Bảng chữ cái, trước khi bắt đầu học viết. Lớp học dành cho nhóm trẻ khoảng 3 tuổi, không phân chia cấp học, không kiểm tra hoặc bất kỳ loại bài tập nào để tránh môi trường học tập cạnh tranh. 

Những bài học xếp tháp, nhận diện hình khối, bảng chữ cái nổi … của phương pháp đã được ứng dụng thành những món đồ chơi tại nhà hoặc trường học.

Năm 2006, một nghiên cứu đã so sánh chất lượng học sinh trường áp dụng phương pháp Montessori và không áp dụng, cho thấy trẻ được học phương pháp giáo dục Montessori có khả năng tương tác xã hội và kỹ năng học tập tốt hơn. 

Hai trong những nhân chứng cho hiệu quả của phương pháp học này chính là hai nhà sáng lập nổi tiếng của Google - Sergey Brin và Lawrence Page

STEINER – Lớp học của thể chất – tâm hồn – trí tuệ

Lấy cảm hứng từ các kiến thức Nhân loại học, triết gia và nhà khoa học người Áo Rudolf Steiner đã phát triển mô hình giáo dục dựa trên giả thuyết rằng con người đạt đến sự thông thái khi tự mình khám phá những bí ẩn sâu trong tâm trí. Phương pháp giáo dục của ông tập trung vào sự phát triển đa diện - gồm thể chất, tâm hồn và trí tuệ - để giúp trẻ phát triển toàn diện. 

Phương pháp này chia quá trình học tập của con người thành 3 giai đoạn, mỗi giai đoạn kéo dài 7 năm:

Từ 1-7 tuổi: Steiner tin rằng 7 năm đầu đời dành cho việc phát triển những kỹ năng như bắt chước và hoàn thiện các giác quan. Vì thế, trường mẫu giáo Waldorf được khuyến khích vui chơi và tương tác với môi trường xung quanh, thay vì bị “nhồi nhét” kiến thức theo cách truyền thống. Steiner tin rằng trẻ con nên tập viết trước khi tập đọc và sẽ không được dạy kỹ năng đọc trước năm 7 tuổi.

Từ 8-14 tuổi: Trẻ con được tập trung phát triển khả năng sáng tạo và trí tưởng tượng. Cũng trong giai đoạn này, học sinh ở trường Waldorf được học ngoại ngữ, eurythmy - nghệ thuật múa giúp chữa lành cảm xúc được phát minh bởi Steiner. Đến năm 14 tuổi, trẻ bắt đầu được học cách cân bằng cảm xúc, nhận diện thẩm mỹ, học cách tiếp xúc với môi trường bên ngoài và đón nhận trách nhiệm xã hội

15-21 tuổi: Học sinh được học cách tư duy biện luận và nhìn nhận thế giới xung quanh, cũng như phát triển những tố chất thiên bẩm vào mục đích có ích cho xã hội. 

Phương pháp giáo dục Steiner vẫn đang được áp dụng trên toàn thế giới trong suốt gần 100 năm qua. Bạn có thể tìm hiểu thêm về phương pháp giáo dục Steiner và các cơ sở giảng dạy phương pháp này ở Việt nam.

HARKNESS – Lớp học bàn tròn

Đây là phương thức học tập đổi mới đến từ đại gia dầu mỏ Edward Harkness. Phương pháp giáo dục này không phát triển dựa trên một chương trình hay một học thuyết cụ thể, mà tập trung vào cách sắp xếp lớp học để tạo môi trường tương tác hiệu quả. 

Đặc điểm chính của phương pháp này là chiếc bàn tròn lớn được đặt ngay giữa lớp học. Học sinh và giáo viên sẽ ngồi xung quanh chiếc bàn và thảo luận phân tích cùng nhau về bất kỳ đề tài nào, từ toán học cho đến lịch sử. Phương pháp học này thoát ly khỏi phương pháp “bảng đen phấn trắng” nhàm chán.